Η λατρεία του Διονύσου στο Γύθειο 
Καμιά θεότητα της ελληνικής μυθολογίας δεν ήταν τόσο δημοφιλής στο Γύθειο, όσο ο Διόνυσος.
Σχετικά με τη γέννηση του Διονύσου υπάρχουν διάφοροι μύθοι και πολλοί τόποι διεκδικούσαν την τιμή πως ο θεός είχε γεννηθεί κάτω από το δικό τους ουρανό.
Η γενικότερα αποδεκτή εκδοχή ήταν πως ο Διόνυσος γεννήθηκε στη Θήβα, από τον Δία και την Σεμέλη, τη θυγατέρα του Κάδμου και της Αρμονίας.Η υπέροχη ομορφιά της τράβηξε τη ματιά του κυρίαρχου του Ολύμπου κι εκείνη έγινε δική του μέσα στο ίδιο το ανάκτορο του Κάδμου. Μα η Ήρα, που πληροφορήθηκε το γεγονός ορκίστηκε να εξοντώσει την αντίπαλό της. Πήρε τη μορφή της  γριας παραμάνας της Σεμέλης και τη συμβούλευσε  να ζητήσει από το Δία να της δείξει κάποτε όλη του τη μεγαλοπρέπεια και τη δύναμη. Ο Δίας για να ικανοποιήσει την επιθυμία της Σεμέλης, της παρουσιάστηκε με όλους τους κεραυνούς και τις βροντές του. Έγινε ακριβώς αυτό που ήθελε η Ήρα. Ένας κεραυνός άναψε πυρκαγιά στο βασιλικό ανάκτορο της Θήβας και οι φλόγες τύλιξαν και τη Σεμέλη, που πάνω στην αγωνία του θανάτου, γέννησε πρόωρα. Τότε όμως επενέβει ο Δίας, αφησε τη Σέμελη στην τύχη της, αλλά γύρω από το γιο του έκανε να φυτρώσει ένας πυκνός κισσός που τον προστάτεψε από τη φωτιά. Μόλις οι φλόγες υποχώρησαν, τράβηξε το γιο του από την κρυψώνα και τον έραψε μέσα στον ένα του μηρό, ώσπου να ολοκληρωθεί η κύηση.
Όταν λοιπόν για "δεύτερη φορά γεννήθηκε" ο Δίας τον παρέδωσε στον Ερμή για να τον φροντίσει. Ο Ερμής που δεν ήταν παντρεμένος και σαν αγγελιοφόρος των Θεών ταξίδευε συνεχώς, δεν είχε καθόλου καιρό για να μεγαλώσει το μικρό Διόνυσο, για αυτό τον οδήγησε ην κοιλάδα της Νύσσας και εκεί τον εμπιστεύτηκε στις Νύμφες, που τον έκρυψαν σε μια βαθιά σπηλιά σκεπασμένη από κλήμα.

Παρ όλες τις επιβουλές της Ήρας, τον μεγάλωσαν εκεί μάλιστα για πρώτη φορά ο Διόνυσος δοκίμασε το κρασί, με το οποίο έπειτα μεθούσε και τον εαυτό του και τις τροφούς του και τους φίλους του Σιληνούς και Σάτυρους. Από εκεί επίσης έφερε την πρώτη ρίζα από το αμπελόκλημα και στους ανθρώπους. Οι Έλληνες θεωρούσαν το Διόνυσο όχι μόνο σαν θεό του κρασιού και του αμπελιού, αλλά και σαν προστάτη των οπωροφόρων δένδρων και των θάμνων, στους οποίους έδινε χυμούς, δηλαδή και σαν θεό , της αναπαραγωγής και της γονιμότητας. 
Ο Διόνυσος είναι προπάντων θεός του κρασιού. Όμως κατά τους πρώτους χρόνους η εξουσία του απλώνονταν σ' ολόκληρη τη φύση. Το χαρακτηριστικό γνώρισμα της λατρείας του είναι κάτι σαν εκστατικό παραλήρημα που κυριεύει τους πιστούς του, που φαντάζονται μέσα στο μεθύσι τους πως και οι ίδιοι συμμετέχουν στη θεϊκή φύση του γιου της Σεμέλης και του Διός. 
Ο Ευριπίδης λέει:
 "Ο Διόνυσος είναι θεός του γλεντιού, βασιλεύει στα συμπόσια ανάμεσα σε λουλουδένια στέφανα, ζωηρεύοντας τους χαρούμενους χορούς στον ήχο της φλογέρας. Γέλια τρελά προκαλεί και διώχνει τις μαύρες έγνοιες. Και στο τραπέζι των θεών, το νέκταρ του αυξάνει τη μακαριότητά τους κι αντλούν οι θνητοί από τη γελαστή του κύλικα τον ύπνο και ξεχνούν τα βάσανά τους".

Ο Αριστοφάνης λέει στο θεό του κρασιού,

 "Διόνυσε κισσοστεφανωμένε, τις χορωδίες μας διεύθυνε. Σ' εσένα απευθύνονται οι ύμνοι κι οι χοροί μας, ω Εύιε, ω Βρόμιε, ω της Σεμέλης γιε, ω συ Διόνυσε που σου αρέσει ν' ανακατεύεσαι στις χορωδίες των Νυμφών τις τρισχαριτωμένες επάνω στα βουνά και που χορεύοντας δε σταματάς να τραγουδάς τον ιερό σου ύμνο "Εύιος, Εύιος". Και γύρω σου αντιλαλεί του Κιθαιρώνα η ηχώ κι αναριγούν τα βουνά με τις φυλλωσιές τις μαύρες και τους πηχτούς τους ίσκιους, αναριγούν κι οι βράχοι μέσα στο δάσος".

Όμως ο ρόλος του Διονύσου δεν περιορίζεται στο να διώχνει θλίψεις και καημούς από τους ανθρώπους και να τους κάνει να ξεχνούν τις καθημερινές έγνοιες με τα χαρούμενα μεθύσια.
Ο Διόνυσος από άλλη άποψη ήταν και ο ευεργέτης της ανθρωπότητας. Τρέλαινε όσους ήταν αντίθετοι στη λατρεία του και δεν ήθελαν να συμμετάσχουν σ' αυτή, από την άλλη όμως μεριά εξασφάλιζε την ησυχία και τη γαλήνη των πιστών του με τον πλούτο που χαρίζει η γεωργία.
Του απέδιδαν την εφεύρεση του αρότρου, όπου πρώτος αυτός έζεψε βόδια. Ο Διόνυσος, συνέβαλε στην ανάπτυξη του πολιτισμού -υποβοηθώντας την ύπαρξη αρμονικών σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων- και την καλή διοργάνωση πόλεων, όπου παρουσιάζεται ως υπερασπιστής των αδυνάτων ενάντια σε όσους τους καταπιέζουν. Από τη λατρεία του Διονύσου γεννήθηκε το ελληνικό θέατρο, πράγμα που μας επιτρέπει να θεωρήσουμε το γιο του Διός και της Σεμέλης θεό της ποίησης και της μουσικής.
Υστερα από μιαν ορισμένη εποχή, τελούνταν "Διονύσια"¨σε ολόκληρη την Ελλάδα,Με ιδιαίτερη λαμπρότητα τελούνταν διονυσιακά μυστήρια και στο Γ'υθειο στο λόφο του Λαρυσίου κάθε χρόνο στις αρχές του Μαρτίου.

Πριν από το 153 π.Χ., σαν πρώτη του έτους ημέρα, εορταζόταν η 1η Μαρτίου. Εάν η πρώτη Μαρτίου εκληφθεί σαν η πρώτη ημέρα  του χρόνου, τότε  Κατανοούμε ότι μέσα από μια εσωτερική μυστική παράδοση όπου ο Μάρτιος είναι ο μήνας της εαρινής ισημερίας, όπου έχουμε ίση ημέρα – ίση νύκτα, ίσο φως – ίσο σκοτάδι και αρχίζει κατόπιν μια σταδιακή αύξηση του φωτός εις βάρος του σκότους μυημένοι των ιερατείων «περνούν» το συμβολισμό της σύλληψης του εμβρύου του θεού του φωτός ή σε άλλο  κωδικοποιημένο συμβολισμό την ανάσταση το Θεού.

Αλλωστε η λατρεία του Διονύσου είχε διαδοθεί και στα πιο απομακρυσμένα σημεία της αχανούς ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Τον 5ο αι. μ.X., ο Νόννος ο Πανοπολίτης, ένας συγγραφέας που γνώριζε καλά και τον χριστιανισμό, αφού παράφρασε το κατά Ιωάννη Ευαγγέλιο παρουσιάζει τον Διόνυσο να διασχίζει τη Φρυγία, Κιλικία, Φοινίκη, να φτάνει ως τις Ινδίες, να συνομιλεί ισότιμα με τους θεούς των περιοχών αυτών, να κατατροπώνει τους εχθρούς του, να φέρνει τη σωτηρία στους απόκληρους και βασανισμένους της γης.

Αυτή η λατρεία είχε επίσης και οργιαστικό χαρακτήρα. Μέσα σε θόρυβο και αταξία διεξάγονταν οι τελετές κι έπαιρναν προπάντων οι γυναίκες μέρος σ' αυτές. Και γίνονταν οι θορυβώδεις τελετές πάνω στο βουνό τη νύχτα, στο φως των πυρσών. Έχει διατυπωθεί η υπόθεση ότι για να φτάσουν οι πιστοί στον απαιτούμενο βαθμό της έξαρσης δεν έπιναν μοναχά κρασί αλλά χρησιμοποιούσαν και παραισθησιογόνα φυτά. Πίστευαν οι οπαδοί του θεού ότι τον πλησιάζουν κι εξομοιώνονταν μ' αυτόν.
Οι γυναίκες  που έπαιρναν μέρος σ' αυτές, ήταν στεφανωμένες με κισσό, ντυμένες με νεβρίδες (προβιές μικρού ελαφιού), με τα μαλλιά τους ξέπλεκα, κρατούσαν θύρσους και χτυπούσαν τύμπανα, χόρευαν και έτρεχαν σαν φρενιασμένες στο βουνό, καλώντας το θεό με δυνατές κραυγές" να έρθει και να ενωθεί μαζί τους.

Κικλήσκω Διόνυσον ερίβρομον, ευαστήρα,

πρωτόγονον, διφυή, τρίγονον, Βακχείον άνακτα,

άγριον, άρρητον, κρύφιον, δικέρωτα, δίμορφον,

κισσόβρυον, ταυρωπόν, Αρήιον, εύιον, αγνόν,

ωμάδιον, τριετή, βοτρυηφόρον, ερνεσίπεπλον.

ΟΡΦΙΚΟΣ ΥΜΝΟΣ ΣΤΟΝ ΔΙΟΝΥΣΟ ( στίχοι 1-5),

Τον Διόνυσο καλώ, τον βροντερό ευαστήρα,

τον πρωτογόνο, δισυπόστατο, τριγέννητο, Βακχευτή Βασιλιά,

άγριο, ανωμολόγητο, απόκρυφο, δικέρατο, δίμορφο,

κισσοστεφανωμένο, ταυρόμορφο, Αρειο, των ¨ευοί¨, αγνό,

ωμοφάγο, τριετογιόρταστο, σταφυλοφόρο, ερνοσκέπαστο.

Η λατρεία του Διονύσου, λατρεία ριζωμένη στη χώρα, είχε πιστούς σε όλα τα κοινωνικά στρώματα. Θεότητα της αγροτικής ζωής και της ανθρώπινης γονιμότητας, θεός της μέθης με λατρεία οργιαστική, που περιλάμβανε δοξασίες για μεταθανάτια ζωή, ο Διόνυσος-Βάκχος, ταυτισμένος με το Ρωμαίο Liber, προσείλκυσε πλήθη πιστών, που οργανώνονταν σε αδελφότητες (θιάσους διονυσιακούς ή βακχεία), για να γιορτάσουν τα μυστήρια και τις νεκρικές τελετές,. μεταξύ των πολυάριθμων μνημείων, που μαρτυρούν το ρόλο αυτής της λατρείας στην κοινοτική και την ιδιωτική ζωή..

Ως γνωστόν η γονιμότητα αποτελεί έναν από τους κύριους στόχους της λατρευτικής πρακτικής στα πλαίσια της Αρχαίας Ελληνικής Θρησκείας. Η γονιμότητα της Φύσης, για την ικανοποίηση των αναγκών του καρποσυλλέκτη, του κυνηγού και του αλιέα, η γονιμότητα των αγρών, για την ανταμοιβή του μόχθου του καλλιεργητή, η γονιμότητα των κοπαδιών, για τη διατήρηση και την αύξηση του ζωντανού πλούτου του κτηνοτρόφου, η γονιμότητα τέλος των ανθρώπων, για την αύξηση και την διαιώνιση των κοινωνιών.

Με το κριτήριο λοιπόν της γονιμότητας ερμηνεύεται εύκολα όλος εκείνος ο διάχυτος ερωτισμός της Ελληνικής Μυθολογίας - πάμπλουτης αυτής ποιητικής έκφρασης της Αρχαίας Ελληνικής Θρησκείας η οποία αποτυπώνεται σε κάθε μορφή της αρχαίας Ελληνικής Τέχνης - εφόσον ο θεοποιημένος Έρως είναι αυτός που διασφαλίζει την πολυπόθητη και πολύμορφη γονιμότητα διαμέσου της χαράς και της ηδονής της ερωτικής συνεύρεσης.

Εν τέλει η βιωματική εμπειρία του Έλληνα ανθρώπου ότι όλα γύρω του δια του Έρωτος γεννιώνται και αναγεννιώνται, του υπαγόρευε την πεποίθηση πως όχι μόνον τα όντα του άμεσου περιβάλλοντός του αλλά και ο κόσμος ολόκληρος, το Σύμπαν, αποτελεί το σύνολο των καρπών αέναων ερωτικών πράξεων - έλξεων, συμμίξεων και γεννήσεων - πεποίθηση η οποία ειδωμένη ποιητικά και συμβολικά όχι μόνον δεν διαψεύθηκε αλλά αντίθετα επιβεβαιώθηκε από τη σύγχρονη επιστήμη, τα ογκώδη θεμέλια της οποίας έθεσε ο Ελληνικός Πολιτισμός.

Ως εκ τούτου ο Έρως, ως έννοια και ως πρακτική, ως έκφραση και ως εκδήλωση, ελλοχεύει σε κάθε πτυχή της Ελληνικής Κοσμοαντίληψης και κυριαρχεί σε όλα τα πεδία της Ελληνικής Θρησκείας. Τα πάντα έλκονται δια του Κάλλους και πάντα σμίγουν ηδονικά και γεννούν τους καρπούς των ερώτων τους. Εάν λοιπόν έχουμε κατά νου τη θεμελιώδη σημασία του Έρωτα στη δομή της Ελληνικής Κοσμοαντίληψης, μπορούμε πλέον να προσεγγίσουμε και να κατανοήσουμε οποιαδήποτε επιμέρους έκφραση του αρχαίου Ελληνικού βίου αλλά και να αναγνωρίσουμε τις παραφυάδες εκείνες, οι οποίες, αν και αλλοιωμένες συχνά εκ πρώτης όψεως, εντούτοις διατηρούνται ακόμη διαμέσου των αιώνων και ερήμην των μισελληνικών διώξεων και κατατρεγμών, και αναπαράγονται γεμάτες σφρίγος και νεανικό παλμό. Μια από τις παραφυάδες αυτές, η παλαιότερη κατά την ταπεινή μου γνώμη, η οποία επιβιώνει και αναπαράγεται σε ετήσια βάση είναι η γιορτή του Καρναβαλιού.

Ι
…. μεθυσμένοι οι συμποσιαστές από το άφθονο γλυκό κρασί σχημάτιζαν μια "τρεκλίζουσα πομπή" και κατευθύνονταν προς το ιερό του Απόλλωνα τραγουδώντας εγκώμια στον Διόνυσο. 

Φρυγίων εξ ορέων Ελλάδος εις

ευρυχόρους αγυιάς, τον Βρόμιον»

«Ιτε Βάκχαι, ίτε Βάκχαι,

Βρόμιον παίδα θεόν θεού

Διόνυσον κατάγουσαι

ΕΥΡΙΠΊΔΗΣ: Βάκχαι (στίχοι: 83-87).

( Εμπρός Βάκχες, εμπρός Βάκχες,

τον Βροντερό θεό, παιδί θεού,

τον Διόνυσο οδηγείστε

 από τα Φρυγικά βουνά, στης Ελλάδας

 τους ευρύχωρους δρόμους ).

Αλλά συνάμα ξετυλίγονταν κι εύθυμες σκηνές, που μόνο οι γιορτές του καρναβαλιού, όπως γίνονται σήμερα σε ορισμένα μέρη, μπορούν να μας δώσουν κατά προσέγγιση κάποιαν ιδέα γι' αυτές. Αντάλλαζαν πειράγματα και χοντροκομμένα αστεία μεταξύ τους οι γιορταστές, είτε από αμάξια πάνω είτε μασκαρεμένοι όπως τους κατέβαινε, μα προπαντός σε Σάτυρους, σε Σειληνούς και Πάνες, δίνοντας έτσι το σύνθημα της πιο μεγάλης ευθυμίας.

Καρναβάλι λοιπόν... Ή «Κάρνα» - «βάλι». Προφανώς είναι μια σύνθετη λέξη. Ποιά είναι όμως η προέλευση των δύο αυτών συνθετικών;

Ας ανοίξουμε τον Όμηρο. Σε πάμπολλους στίχους τόσο της Ιλιάδας όσο και της Οδύσσειας (Θ 306, Π 392, ε 376, θ 92, ι 140, υ 75 κ.α.) συναντάμε τη λέξη «καρ» και τα παράγωγά της. Η λέξη αυτή σημαίνει «κεφάλι» και σύγχρονη επιβίωσή της είναι βεβαίως η «κάρα». Εάν τώρα προσθέσουμε και το ευφωνικό «ν» στην ομηρική λέξη «καρ», φτάνουμε κιόλας στη λέξη «κάρνος». Τι σημαίνει η λέξη αυτή;

Η Ελληνική Μυθολογία μας πληροφορεί ότι ο Κάρνος ήταν κάποιος μάντης του Θεού Απόλλωνα από την Ακαρνανία, τον οποίο σκότωσε ο Ηρακλείδης Ιππότης, ο γιος του Φύλαντος. Οι συγγενείς του Ιππότου μάλιστα αναγκάστηκαν στη συνέχεια να προσφέρουν πλούσιες θυσίες στον Απόλλωνα προκειμένου να εξευμενίσουν την οργή του για τον φόνο του Κάρνου. Ο περιηγητής Παυσανίας αναφέρει τον Κάρνο και ως Κριό (Λακωνικά 13, 4) γεγονός που δεν αφήνει καμιά αμφιβολία ότι η λέξη «κάρνος» σημαίνει «κριός».
Κάρνος ονομαζόταν επίσης κι ένας αρχαιότατος ποιμενικός, κριόμορφος και ιθιφαλλικός Θεός των Πελοποννησίων, προστάτης της γονιμότητας, άγνωστος ίσως σήμερα στους περισσότερους αλλά αντίστοιχος περίπου με τον γνωστότερο Πρίαπο του Ελλησπόντου. Ουσιαστικά δηλαδή ο Κάρνος ήταν ένας γονιμοποιητικός Θεός, τόσο των Λακώνων όσο και των Μεσσηνίων, πριν από την επικράτηση των Δωριεών στη νότια Πελοπόννησο, ενταγμένος στην χορεία των ζωόμορφων θεοτήτων οι οποίες, σύμφωνα με την ιστορία των θρησκειών, προηγήθηκαν των ανθρωπόμορφων.

Από το ουσιαστικοποιημένο επίθετο «Κάρνειος» παράγεται στον πληθυντικό η ονομασία της εορτής «τα Κάρνεια», η οποία κατά τους ιστορικούς χρόνους τελείτο σε όλες τις δωρικές πόλεις προς τιμή του Καρνείου Απόλλωνος. Εορτάζονταν με ιδιαίτερη λαμπρότητα στο Γύθειο, στο Οίτυλο και στα Λεύκτρα της Λακωνίας, στη Καρδαμύλη και στις Φαρές Μεσσηνίας, στην Σικυώνα της Κορινθίας, στο Άργος της Αργολίδος και προπάντων στο Ιερό Άλσος με τα κυπαρίσσια, το λεγόμενο Καρνάσιον ή Καρνειάσιον στη μεσσηνιακή Οιχαλία. Το Άλσος αυτό βρισκόταν δίπλα στην όχθη του ποταμού Χάραδρου και το κοσμούσαν τα περικαλλή αγάλματα του Κριοφόρου Ερμού, της Αγνής (τοπική ονομασία της Περσεφόνης) και του Καρνείου Απόλλωνα (βλ. Παυσανίας Μεσσηνικά 2,2). Οι εορταστές μεταμφιέζονταν όλοι και συμμετείχαν σε μυστήρια παρόμοια με εκείνα της Ελευσίνας, τα οποία κατά την μυθολογική παράδοση ίδρυσε ο Ελευσίνιος Καύκων, ο γιος του Κελαίνου, ενώ κατά το πέρας της γιορτής γινόντουσαν πάνδημα συμπόσια και «πανηγυρισμοί»!

Όσον αφορά την καταγωγή του Καρναβαλιού αρκετοί ανοιχτόμυαλοι ερευνητές, ημεδαποί τε και αλλοδαποί, αρχίζουν να εγκαταλείπουν πλέον στις ημέρες μας τις θεωρίες περί του «χορού του κρέατος» ή της «απόσυρσης του κρέατος», παρεπόμενες της χριστιανικής απόκρεω, και αποδίδουν τη μεγάλη γιορτή της γενικευμένης εαρινής λαϊκής ευωχίας σε εθιμικές επιβιώσεις διονυσιακών τελετών. 

Πάμε τώρα στο δεύτερο συνθετικό της λέξης «Καρναβάλι».
Κατ' αρχήν το επίρρημα «βάλλε» ή «άβαλε» στα αρχαία ελληνικά σημαίνει «είθε» και «μακάρι». Έπειτα, μερικές από τις δεκαπέντε και πλέον σημασίες του ρήματος «βάλλω» έχουν την έννοια του «στρέφω», «σείομαι πέρα δώθε», «ελαύνω», «φορώ», «προκαλώ», «ρίπτομαι» αλλά και... «φωτίζω».
Από εδώ κι έπειτα περνάμε στο ρήμα «βαλλίζω» που σημαίνει «χοροπηδώ», στα ουσιαστικά «βαλλισμός» δηλαδή «πηδηχτός χορός».
Με βάση τα προηγούμενα θα μπορούσαμε λοιπόν να συμπεράνουμε ότι:
Μια έκφραση του τύπου «καρνάβαλε», θα μπορούσε να σημαίνει «είθε Θεέ Κάρνε» να εκπληρώσει τις γονιμοποιητικές μας προσδοκίες για την αύξηση των γεννημάτων μας.
Μια έκφραση του τύπου «καρναβάλλω» θα μπορούσε να σημαίνει «στρέφομαι ή σείομαι πέρα δώθε», κατά την διάρκεια της σχετικής εορτής, πρός τιμή του Θεού Κάρνου ή του Καρνείου Απόλλωνα ή του Διονύσου.Σύμφωνα άλλωστε με μια ορφική παράδοση ο ίδιος ο Δίας όρισε τον γιο του βασιλέα όλων των θεών του κόσμου, ενώ είναι γνωστό ότι ο Διόνυσος συχνά ενσάρκωνε και άλλους θεούς, όπως τον Ηλιο και τον Απόλλωνα. «Ο κόσμος είναι ο Δίας και ο Διόνυσος ο νους του κόσμου (Διός νους)». 
Μια έκφραση του τύπου «καρναβαλίζω» θα μπορούσε να σημαίνει ότι «χοροπηδώ» στο πανηγύρι του Κάρνου Απόλλωνα-Διονύσου, φορώντας τα κέρατα του Θεού ή το κριόμορφο προσωπείο του...........

Μεγάλος ήταν ο αριθμός των συμβόλων του Διονύσου, τόσο από το φυτικό όσο κι από το ζωικό βασίλειο κι από τον κόσμο της γόνιμης φαντασίας των πιστών. 
Το κυριότερο σύμβολο του Διονύσου από το φυτικό κόσμο ήταν φυσικά το κλήμα. Ο θεός του κρασιού και τα πρόσωπα της ακολουθίας του παρουσιάζονται σχεδόν πάντοτε στεφανωμένοι με κληματόβεργα στο χέρι. Ο κισσός κατείχε στη λατρεία του θεού σπουδαία θέση. 
Μερικές φορές είναι αφιερωμένα στον Διόνυσο και άλλα φυτά και δέντρα όπως η βαλανιδιά, η μυρτιά, το πεύκο, καθώς και τα καρποφόρα, η μηλιά, η καρυδιά, η ροδιά και προπαντός η συκιά (από ξύλο συκιάς ήταν φτιαγμένα τα αρχαιότερα αγάλματα του θεού κι από το ίδιο ξύλο έφτιαχναν τους φαλλούς, που κρατούσαν σ' ορισμένες γιορτές οι πιστοί).
Από τα λουλούδια την πρώτη θέση ως σύμβολο του Διονύσου είχε το τριαντάφυλλο. Κάποιες φορές πρόσθεταν και το ασφόδελο. 
 Ο Διόνυσος απεικονίζεται συνήθως να φοράει νεβρίδα (δερμάτινο φόρεμα) από δέρμα γίδας, τράγου ή μικρού ελαφιού, μεταγενέστερα δε κι από δέρμα πάνθηρα.
Το δέρμα και ο πάνθηρας αντιπροσωπεύουν τα ηλίθια ζωικά ένστικτα και τις κινήσεις, η ανησυχία του με τις ανάγκες της ζωής, αλλά και την αφθονία της ζωτικότητάς του.  Το φίδι, ο θύρσος και τα σύκα είναι, φυσικά, σεξουαλικά σύμβολα, γιατί ο Διόνυσος αντιπροσωπεύει την ασυγκράτητη ζωή.  

Εντούτοις, ο Διόνυσος περισσότερο συνδέεται με το σταφύλι, το οποίο συμβολίζει τη θυσία και την αναζωογόνησή του.  Όπως αυτόν, οι άμπελοι πρέπει να ελαττωθούν,  τα σταφύλια κόβονται από τις αμπέλους, την μήτρα τους και συντρίβονται έτσι, σαν να τρέχει το αίμα τους έξω.  Τέλος, το αποτέλεσμα αυτής της διαχώρισης μετασχηματίζεται σε μια τελειότερη μορφή με μια αλχημική διαδικασία, την ζύμωση.  Το κρασί είναι η ρευστή ουσία της ζωής και της αλήθειας.

΄Εχει από παλιά παρατηρηθεί ότι η διονυσιακή λατρεία παρουσιάζει ορισμένες ομοιότητες με τον χριστιανισμό. H θεϊκή π.χ. καταγωγή του Διονύσου, όπως και του Χριστού, είχε αρχικά αμφισβητηθεί από πολλούς, έτσι ο γιος του Δία έκανε και αυτός θαύματα για να πείσει, ενώ πολλοί ήταν και εκείνοι που τον καταδίωξαν απηνώς, όπως και τους οπαδούς του. Στη διαμόρφωση τέτοιων παγανιστικών μονοθεϊστικών αντιλήψεων την εποχή αυτή, είναι αδύνατον να μην είχε συμμετοχή ο χριστιανισμός. Αλλά ο Διόνυσος ήταν και μια πάσχουσα όσο και ακατάλυτη θεότητα. «Γιος του υπέρτατου θεού και μιας θνητής, θανατώνεται από θεοκτόνους αλλά ανασταίνεται θριαμβικά».

Γίνεται συνήθως λόγος για δάνεια του χριστιανισμού από τις παλιές παγανιστικές θρησκείες, πρέπει όμως να υπήρχαν και αμφίδρομα φαινόμενα, αφού ειδωλολατρικές θρησκείες επηρεάζονταν επίσης από το σύγχρονό τους χριστιανικό περιβάλλον. Είναι πολύ χαρακτηριστικό ότι τέτοιες επιδράσεις διαπιστώνονται και στην τέχνη, όπως μπορούμε να δούμε π.χ. σ' ένα ψηφιδωτό με το οποίο, γύρω στο 325-250 μ.X., ένας ευκατάστατος ειδωλολάτρης στην Πάφο επέλεξε να διακοσμήσει το δάπεδο της κατοικίας του. Απεικονίζεται ο Διόνυσος, ως θείο βρέφος, με φωτοστέφανο στην κεφαλή του, στα γόνατα του καθήμενου Ερμή, παρουσία, μεταξύ άλλων, και της Θεογονίας, της προσωποποίησης της γέννησης του θεού. H όλη σκηνή θυμίζει εξαιρετικά παραστάσεις που εικονίζουν τη γέννηση του Χριστού.

Με τέτοια δεδομένα η σύγκρουση ανάμεσα στους οπαδούς του Χριστού και σ' αυτούς του Διονύσου ήταν αναπόφευκτη. Οι χριστιανοί δεν δίστασαν να υιοθετήσουν διονυσιακά σύμβολα με πρώτο το κλήμα. «Εγώ ειμί η άμπελος η αληθινή» διακήρυξε ο ιδρυτής της νέας θρησκείας, για τον οποίο ο πολυμαθής θιασώτης του χριστιανισμού Κλήμης ο Αλεξανδρεύς είπε χαρακτηριστικά ότι είναι «ο μέγας βότρυς, ο Λόγος, ο υπέρ ημών θλιβείς». Ετσι οι απεικονίσεις του κλήματος είναι πολύ συχνές σε τοιχογραφίες κατακομβών, σε ψηφιδωτές παραστάσεις εκκλησιών κ.α. Πρέπει ωστόσο να επισημάνουμε ότι ο χριστιανισμός, αν και οικειοποιήθηκε τα σύμβολα του Διονύσου, τον οποίο και ονομάτισε ως τον μεγαλύτερο εχθρό του, δεν μπόρεσε να απαλλαγεί εύκολα από αυτόν και ας είχε την πλήρη στήριξη της κρατικής εξουσίας. Ακόμη και στα τέλη του 7ου αι. μ.X., η Στ´ Οικουμενική Σύνοδος ασχολείται μαζί του και απαγορεύει ρητά στους χριστιανούς να τον επικαλούνται, να χρησιμοποιούν διονυσιακά προσωπεία και να παριστούν διονυσιακά δρώμενα!

«Είμαι ο Διόνυσος, ο γιος του Δια, επιστρέφω στις Θήβες, αυτό το έδαφος όπου γεννήθηκα.  Η μητέρα μου ήταν κόρη του Κάδμου, η Σεμέλη με το όνομα, παραδόθηκε από την πυρκαγιά, απελευθερώθηκε από τη ριπή της αστραπής. Και εδώ στέκομαι, ένας Θεός με ψευδώνυμο, που μεταμφιέζεται ως ένας άνθρωπος» - Ευριπίδης "Βάκχαι"
                                                 Γραφείο Δημάρχου Ανατολικής Μάνης
                                                          
                                       ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Αριστοφάνη,Βάτραχοι,Σφήκες,Εκδοση Χρήσιμα βιβλία
Ευριπίδη,Βάκχαι,έκδοση Βιβλιοθήκη των Ελλήνων
Βάλλας Στάθης, Μινω-Μυκηναικός Διόνυσος.έκδοση Νέα Σύνορα,Α Λιβάνη Αθήνα 1993
Βρεττός Λάμπρος.Λεξικό τελετών εορτών και αγώνων των αρχαίων Ελλήνων έκδοση Κονιδάρη Αθήνα 1999
Burckhard Jacob:Οι Έλληνες και οι θεοί τους
Γιαννακόπουλου Π.Ε. Το Γύθειον,Αθήνα 1966
Γκρέιβις Ρ.Οι Ελληνικοί Μύθοι,Εκδόσεις Κάκτος,Αθήνα 1998
Δούκα Π.Χ.Η Σπάρτη δια μέσου των αιώνων,Εν Νέα Υόρκη 1922
Κερένυϊ Κ,Η Μυθολογία των Ελλήνων,έκδοση Εστίας,Αθήνα 1974
Μartin R Metzger,Η θρησκεία των αρχαίων Ελλήνων,έκδοση Καρδαμίτσα,Αθήνα 1992
Μέγας Γ,Ελληνικαί εορταί και έθιμα της λαϊκής λατρείας,Αθήνα 1963
Μυλωνάκου Γιούλα,Ελληνική μυθολογία,Λακωνία,εκδόσεις Παπαζήση,Αθήνα  2006
Nilsson Martin,Iστορία της αρχαίας ελληνικής θρησκείας,έκδοση Παπαδήμα,Αθήνα 1977
Νόννος Πανοπολίτης,Τα Διονυσιακά,μετάφραση Π,Νικολαϊδη,Αθήνα 1960
Ντηλ Πωλ,Ο συμβολισμός στην Ελληνική Μυθολογία,εκδόσεις Χατζηνικολή,Αθήνα 1980
Παυσανίας,Ελλάδος Περιήγησις,Λακωνικά,Εκδοτική Αθηνών,Αθήνα 1980
Ορφεας,¨Έκδοση Ήλιου,Αθήνα 1984(Τα ορφικά)
Ρισπεν Ι,Ελληνική Μυθολογία,εκδόσεις Περγαμηναί,Αθήνα 1953
Σιέττος Γ,Ορφικά Μυστήρια,έκδοση Πύρινος κόσμος,Αθήνα 1999
              Διονυσιακά μυστήρια,έκδοση Κυβέλη,Αθήνα 1995
             Ήρωες και Άγιοι στην Αρχαιοελληνική και Χριστιανική Λατρεία 
             έκδοση Πύρινος κόσμος,Αθήνα 2002
Φινέας,Γιορτές αρχαίων ελλήνων,έκδοση Δίων,Θεσ/νικη1997